Hawełka

Sklep kolonialny „Pod Palmą”, otwarty w 1876 roku przy Rynku Głównym 46, był jednym z najbardziej nowatorskich przedsięwzięć handlowych w Krakowie drugiej połowy XIX wieku. Antoni Hawełka, kupiec o wyjątkowym zmyśle organizacyjnym, stworzył miejsce, które szybko zdobyło uznanie wśród mieszkańców miasta. W jego ofercie znajdowały się towary kolonialne sprowadzane wówczas z zagranicy – kawa, herbata (szczególnie własna marka „Rangalla Ceylon Tea”), przyprawy, bakalie, alkohole oraz inne produkty uznawane w tamtym czasie za luksusowe. W ślad za europejskimi trendami rozwinął przy sklepie lokal śniadankowy, określany w źródłach jako „handelek śniadankowy”. Była to jedna z pierwszych tego typu inicjatyw w Krakowie. W drugiej połowie XIX wieku w miastach galicyjskich zaczęły pojawiać się miejsca, w których można było zjeść szybki posiłek poranny, rozwiązanie szczególnie popularne w Wiedniu, do którego Kraków chętnie się odwoływał. W lokalu Hawełki serwowano kawę, drobne przekąski, kanapki oraz produkty dostępne w sklepie, umożliwiając klientom połączenie zakupów z szybkim śniadaniem. Szczególnym uznaniem cieszyły się ogromne „piramidalne” kanapki, do których przygotowania zapewne używano świeżych warzyw z pobliskiego placu na Kleparzu oraz znakomitych wędlin dostępnych w tym czasie w Krakowie jak kiełbasa krakowska czy kiełbasa piaszczańska. 

Rozwój sklepu i lokalu śniadankowego był tak dynamiczny, że Hawełka przeniósł swój zakład do większych pomieszczeń w pobliskim Pałacu Spisku. To właśnie tam jego przedsięwzięcie przekształciło się stopniowo w pełnoprawną restaurację. Jak podają źródła, to przeniesienie działalności do Krzysztoforów stworzyło podstawę dla dzisiejszej restauracji Hawełka, mieszczącej się obecnie przy Rynku Głównym 34 i uznawanej za jedną z najstarszych nieprzerwanie działających restauracji przy krakowskim Rynku. Współczesne opracowania podkreślają, że sklep kolonialny „Pod Palmą” wraz z lokalem śniadankowym były kluczowymi etapami w historii krakowskiej gastronomii. Łączyły handel wysokiej jakości produktami z nową kulturą stołu, przeniesioną częściowo z Wiednia, częściowo z rozwijającego się mieszczańskiego Krakowa. 

Obecnie działa tam restauracja.

Potrawy i produkty nawiązujące do lokalu śniadankowego i sklepu Antoniego Hawełki:

1. Małdrzyki krakowskie (tradycyjna potrawa na bazie świeżego sera twarogowego, charakterystyczna dla dawnej kuchni Krakowa i okolicznych wsi; obecnie jest serwowany przez niektóre restauracje krakowskie. Jest świetną propozycją na sycące i smaczne śniadanie)
2. Musztarda (Tradycyjnie wyrabiane są  na zimno na bazie tradycyjnych receptur, bez pasteryzacji i konserwantów. Współcześnie nadal są dostępne)
3. Budyń krakowski z kaszki krakowskiej (drobna, łamana i nieprażona odmiana kaszy gryczanej, ma korzenie sięgające średniowiecza, popularna zarówno w daniach wytrawnych, jak i słodkich, bezglutenowa – przeżywa dziś swój renesans).

[ENGLISH]

The colonial shop "Pod Palmą" (Under the Palm), established in 1876 at Rynek Główny 46, was one of the most innovative commercial ventures in Krakow in the second half of the 19th century. Antoni Hawełka, a merchant with an exceptional organisational flair, created a venue that quickly won over the city's inhabitants. It featured colonial goods which were imported from abroad at the time – coffee, tea (particularly its own brand "Rangalla Ceylon Tea"), spices, nuts, spirits and other products considered luxurious at the time. Thanks to its wide assortment and high standard of service, the shop has become an important point on the commercial map of Krakow.

Antoni Hawełka did not limit himself to strictly merchant activities. Following European trends, he developed a breakfast place next to the shop, referred to in sources as the "breakfast  handelki". It was one of the first initiatives of its kind in Krakow. In the second half of the 19th century, places for a quick morning meal began to appear in Galician cities, a solution that was particularly popular in Vienna, which Krakow was keen to emulate. Hawełka's premises served coffee, small snacks, sandwiches and products available in shop, allowing customers to combine their shopping with a quick breakfast. Particularly popular were the huge "pyramidal" sandwiches, which were probably prepared using fresh vegetables from the nearby Kleparz market square and the excellent cold cuts available in Krakow at the time, such as kiełbasa krakowska or kiełbasa piaszczańska. 

The growth of the shop and breakfast venue was so rapid that Hawełka moved his establishment to larger premises in the nearby Spiski Palace. It was there that his venture gradually evolved into a fully-fledged restaurant. According to sources, it was the relocation of the business to Krzysztofory Palace that laid the foundation for today's Hawełka restaurant, now located at Rynek Główny 34 and regarded as one of the oldest continuously operating restaurants on Krakow's Main Market Square. Contemporary studies emphasise that the colonial shop "Pod Palmą" together with the breakfast place were key stages in the history of Krakow's gastronomy. They combined trade in high-quality products with a new table culture, transferred partly from Vienna and partly from the developing bourgeois Krakow. Hawełka's enterprise exemplified a flexible response to the changing needs of residents and the creation of spaces that combined the commerce, gastronomy and social life of a 19th-century city.

In the history of Krakow, the "Pod Palmą" shop and its associated "breakfast place" have gone down in history as an example of entrepreneurship responding to the changing needs of the city. By introducing a new form of service to Krakow, Hawełka was ahead of its time and its business became part of the city's merchant and gastronomic heritage. Currently it operates as a restaurant.

Food and produce reminiscent of the breakfast place and Antoni Hawełka's shop:

1. Małdrzyk krakowski (traditional dish based on fresh cottage cheese characteristic of the old cuisine of Krakow and the surrounding villages; it is currently served by some Krakow restaurants and is a great option for a filling and tasty breakfast)
2. Mustard (The product that could be used to prepare "pyramidal" sandwiches; They are often made cold using traditional recipes, without pasteurisation or preservatives)
3. Kraków pudding made from Kraków buckwheat (a fine, broken and unroasted variety of buckwheat groats, with roots going back to the Middle Ages; nowadays it is experiencing a renaissance because it is appreciated for its natural gluten-free nature, nutritional value and subtle taste).