Planty krakowskie

Planty krakowskie, dziś jeden z najbardziej rozpoznawalnych parków w Polsce, powstały w pierwszej połowie XIX wieku na miejscu zniszczonych murów obronnych. Za pomysł stworzenia Plant odpowiadał przede wszystkim profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego Feliks Radwański, ten sam, który swoimi słynnymi wystąpieniami doprowadził do uratowania Bramy Floriańskiej i Barbakanu. Sam projekt zieleni oraz nadzór nad pracami powierzono inspektorowi ogrodów miejskich, Florianowi Straszowi. To on wytyczył główne aleje, zdecydował o nasadzeniach lip i kasztanów oraz krzewów, tworząc charakterystyczny, zielony pierścień wokół Krakowa.

Od początku Planty pełniły nie tylko funkcję spacerową, ale także towarzyską, pojawiały się tam punkty oferujące napoje chłodzące. W drugiej połowie stulecia w okolicznych pawilonach i kawiarniach można było wypić coś zimnego, zjeść ciastko lub lody — stąd wzięła się tradycja „wyjścia na Planty na lody”, dobrze znana krakowskim rodzinom. W późniejszym okresie można było tu zakupić różnego rodzaju słodkości, jak ciesząca się popularnością czekolada z firmy Piaseckiego czy różnego rodzaju wody np. z firmy Rzońcy i Chmurskiego. W końcu wieku i na początku XX wieku według Franciszka Kleina istniało na Plantach 11 budek z wodą sodową, trzy kawiarnie oraz stragany z łakociami i owocami dla dzieci, które wówczas były jeszcze ulokowane u wylotu ul. Szpitalnej i Wiślnej.

Jednym z najbardziej charakterystycznych obiektów Plant była Altana Rządowa. Była najstarszą kawiarnią i początkowo wzniesiono ją jako pawilon rekreacyjny na nowo zakładanych Plantach, szybko stała się jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc spacerowych w Krakowie. W latach 20. XX wieku obiekt funkcjonował pod nazwą „Zakopane”, a od 1935 roku jako „Zakopianka”. W okresie okupacji działała tu kuchnia Rady Głównej Opiekuńczej. Po wojnie budynek mieścił różne funkcje: kawiarnię, punkt gier i pizzerię. Nowy rozdział otworzył rok 1996, kiedy po remoncie urządzono tu „Café Gallery Zakopianka”, nawiązującą wystrojem do tradycji europejskich kawiarni. Dziś to miejsce jest zamknięte.

W relacjach z tamtych czasów pojawia się nawet stwierdzenie, że „na Plantach spotykała się cała krakowska ulica”. Dzisiejszy wygląd parku w dużej mierze kontynuuje układ sprzed prawie dwóch stuleci, a atmosfera tego miejsca wciąż przypomina, że Planty były nie tylko parkiem, ale również przestrzenią spotkań i miejskich zwyczajów kulinarno-towarzyskich. 

[ENGLISH]

Krakow's Planty Park, today one of the most recognisable parks in Poland, was created in the first half of the 19th century on the site of destroyed defensive walls. The idea for the creation of Planty was primarily the responsibility of Jagiellonian University professor Feliks Radwański, the same man who with his famous speeches led to the saving of the Floriańska Gate and the Barbican. The design of the greenery itself and the supervision of the work was entrusted to the inspector of municipal gardens, Florian Strasz. It was he who delineated the main avenues, decided on the planting of linden and chestnut trees and shrubs, creating a distinctive green ring around Krakow.

From the beginning, Planty served not only a walking function, but also a social function, there were places offering cold drinks there. In the second half of the 19th century, in the nearby pavilions and cafés, strollers could drink something cold, eat cake or ice cream – hence the tradition of "going to Planty for ice cream", well known to Krakow families. Later on, it was possible to buy all sorts of sweets here, such as the popular chocolate from the Piasecki company or various types of flavoured or carbonated waters from, for example, the Rząca and Chmurski company. At the turn of the 19th and 20th centuries, according to Franciszek Klein, there were 11 soda stalls, three cafés and stalls selling sweets and fruit for children in Planty, which were then still located at the exit of ul. Szpitalna and ul. Wiślna.

One of the most distinctive buildings in Planty was the Altana Rządowa (Government Gazebo), the oldest café and was initially built as a recreational pavilion in the newly established Planty Park. It quickly became one of the most frequently visited walking places in Krakow. In the 1920s, the facility operated under the name "Zakopane" and, from 1935, as "Zakopianka". During the wartime occupation, the kitchen of the Central Welfare Council operated here. After the war, the building housed various functions: a café, a games outlet and a pizzeria. A new chapter began in 1996, when, after renovation, "Café Gallery Zakopianka" opened, drawing on the traditions of European cafés in its design. Today the establishment is closed.

Over the years, Planty became an almost representative place; it was here that people met friends, commented on city events and observed the daily rhythm of Krakow. Accounts of the time even state that "all of the people of Krakow met in Planty". Today's appearance of the park largely continues the layout of almost two centuries ago, and the atmosphere of the place is still a reminder that Planty was not only a park, but also a space for meetings and urban culinary and social customs.