Odwiedź Kraków rozwiń menu
Kulinarny Kraków rozwiń
Serwis uzywa plików cookies zgodnie z polityką prywatności pozostając w serwisie akceptują Państwo te warunki

Pałac Królewski

Najstarsza siedziba władcy powstała na Wawelu w 1 połowie XI w., za panowania Bolesława Chrobrego i Mieszka II. Przedromański zespół rezydencji książęcej znajdował się w najwyższej, północno-wschodniej części wzgórza. W jego skład wchodziły m.in.: budynek mieszkalny, aula pałacowa, budowla z korytarzem ( piwnica) oraz rotunda śś. Feliksa i Adaukta, najlepiej zachowany obiekt architektury przedromańskiej w Małopolsce.

W 2 połowie XI w. powstał główny budynek romańskiego zespołu pałacowego - dwukondygnacyjna tzw. sala o 24 słupach. Relikty tego obiektu odkryto pod północnym skrzydłem obecnego pałacu. Główną świątynią pałacową w XI i XII w. była bazylika romańska tzw. św. Gereona (św. Marii Egipcjanki) odsłonięta pod zachodnim skrzydłem pałacu i dziedzińcem tzw. Batorego. Obecnie trwają tu prace nad urządzeniem rezerwatu architektonicznego. Kościół św. Marii Egipcjanki był trzynawową budowlą z transeptem, kryptą wschodnią i dwiema wieżami od zachodu; funkcjonował do końca XIII w.

W XIV w. przekształcono romański zespół pałacowy w gotycką rezydencję. Na miejscu "sali o 24 słupach" powstał nowy budynek, zapewne o trzech kondygnacjach. Równocześnie otaczano zabudowania zamku górnego murami obronnymi. Z tego czasu zachowała się brama wjazdowa na dziedziniec pałacu (później przebudowywana). Za panowania Kazimierza Wielkiego (1333-1370) rozbudowano część rezydencjonalną zamku, przekształcając starsze i dodając nowe budynki, m.in. wzniesiono skrzydło reprezentacyjno-mieszkalne z arkadowym krużgankiem.

Z końcem XIV w., za panowania Władysława Jagiełły, wielką akcją budowlaną objęto narożnik północno-wschodni pałacu. Powstała tutaj nowa wieża mieszkalna z zewnętrzną dekoracją maswerkową (tzw. wieża Duńska). Wewnątrz, w jednej z sal parteru, zachowało się sklepienie żebrowe ze zwornikami przedstawiającymi herb Jagiellonów i Andegawenów (tzw. sala Jadwigi i Jagiełły). Ostateczny kształt przybrał ganek na arkadach prowadzący dawniej do domniemanej "wieży wodnej". Ten wykusz ozdobiono, zrekonstruowanymi ostatnio, herbami: Jagiellońskim, Orłem i Pogonią. Budowla, od XVII w., jest nazywana popularnie Kurzą Stopką.

Obecny kształt pałacu ustaliła wielka przebudowa, podjęta w latach 1506-1534 za panowania króla Zygmunta Starego. Całością prac kierował rzeźbiarz i architekt królewski Franciszek Florentczyk. Roboty murarskie wykonano pod nadzorem mistrza Eberharda z Koblencji i Benedykta. Zachodnie i północne skrzydło wzniesiono w oparciu o budynki gotyckie; wschodnie skrzydło powstało na nowych fundamentach. Od strony południowej zbudowano mur (kurtyna) również z krużgankami, zamykający renesansowy dziedziniec. Grupa kamieniarzy kierowana przez Bartłomieja Berrecciego wykonała i zamontowała renesansowy detal we wszystkich częściach pałacu. Część obramień okiennych i portali posiadało jeszcze cechy gotycko-renesansowe. Podczas przebudowy rezydencji uległy likwidacji dawne kaplice pałacowe - św. Marii Egipcjanki i rotunda śś. Feliksa i Adaukta.

Po pożarze w 1595 r. Zygmunt III Waza odnowił i rozbudował skrzydło północne pod kierunkiem Jana Trevano, przy współpracy m.in. Ambrożego Meazziego i Jana Chrzciciela Petriniego. Na początku XVII w. powstała przy narożniku północno-wschodnim wieża, nakryta barokowym hełmem. Podobną wieżę mieszkalną, tzw. Sobieskiego, dobudowano później do północno-zachodniego naroża pałacu. Wnętrza otrzymały wystrój architektoniczno-rzeźbiarski w stylu wczesnego baroku rzymskiego. Zwracały uwagę ramowe stropy i plafony wykonane przez weneckiego malarza Tomasza Dolabellę. W latach 1655-57 pałac został obrabowany przez Szwedów. Ponownie opanowali Szwedzi zamek w 1702 urządzając tutaj szpital i koszary. Wówczas to miał miejsce największy pożar pałacu. Od tego czasu, mimo podejmowanych zabiegów konserwatorskich, nie odzyskał w XVIII i XIX w. dawnej świetności. W latach 1804 - 1807 zaadoptowano pałac na koszary dla wojsk austriackich, m.in. zamurowano arkady w krużgankach. Przeprowadzone w latach 1854-1856 prace konserwatorskie nadały mu kształt neogotycki.

W latach 1905-1911, po opuszczeniu Wawelu przez wojsko, rozpoczęła się gruntowna restauracja rezydencji, pod kierunkiem architektów: Zygmunta Hendla (1905-1914), Ignacego Sowińskiego (1914-1916), Adolfa Szyszko-Bohusza (1916-1939,1945-1947) i Alfreda Majewskiego (1951-1983). W okresie międzywojennym w pałacu znajdowała się rezydencja Prezydenta Rzeczypospolitej i muzeum wnętrz historycznych. W latach 1940-1943 był siedzibą generalnego gubernatora Hansa Franka. Obecnie gospodarzem pałacu jest muzeum Zamek Królewski na Wawelu-Państwowe Zbiory Sztuki.

Wejście na dziedziniec pałacu prowadzi przez budynek bramy, przebudowany w stylu renesansowym przez Bartłomieja Berrecciego. Na jego elewacji widnieje kamienny Orzeł Piastowski z datą 1370, pochodzący z zamku Kazimierza Wielkiego w Łobzowie. W sieni znajdują się tarcze z herbami Polski, Litwy i Sforzów dłuta Berrecciego, wykonane w 1534 r. Podłucza dwóch arkad w sieni zdobią rozety, dzieło Franciszka Florentczyka (1507) i Berrecciego (1525). Klasycystyczne zwieńczenie fasady pochodzi z końca XVIII w.

Niezwykłe wrażenie wywiera arkadowy dziedziniec z krużgankami, które opinają trzy skrzydła mieszkalne i ścianę kurtynową od południa. Na drugim piętrze zachodniego skrzydła widnieje wykusz, reprezentujący czyste formy florenckiego renesansu - dzieło Franciszka Florentczyka z lat 1504-1507. Ozdobna oprawa wykusza, dekoracja arabeskowo - kandelabrowa i trzy polichromowane herby, są najstarszym przykładem włoskiej ornamentyki renesansowej w polskiej architekturze. Skrzydło wschodnie i południowe obiega pod dachem malowany fryz z popiersiami cesarzy i cesarzowych, dzieło Dionizego Stuby z lat 1535-1536. Fryz ten zdobił pierwotnie wszystkie ściany pałacu od strony dziedzińca.

Obecnie pałacowe wnętrza zajmuje pięć ekspozycji prezentujących zbiory muzealne Zamku Królewskiego na Wawelu: "Komnaty królewskie", "Apartamenty prywatne", "Wschód w zbiorach wawelskich", "Skarbiec Koronny", "Zbrojownia", "Wawel zaginiony".

Od roku 1905, kiedy to wojska austriackie opuściły Wawel, trwały prace zmierzające do odnowienia wnętrz zgodnie z ich zabytkowym charakterem. Usunięto ślady przeróbek budowli na koszary. Zrekonstruowano renesansowe stropy i freski; powstały stropy ramowe wzorowane na XVII-wiecznych w pałacu w Podhorcach. Uzupełniono obramienia okienne, zrekonstruowano portale. W miejsce nie zachowanych renesansowych pieców kaflowych wstawiono pięć z XVIII w., pochodzących z zamku w Wiśniowcu na Wołyniu. Najcenniejszym zespołem eksponatów są renesansowe arrasy, utkane około 1550 r. na zamówienie króla Zygmunta Augusta. Powstały w warsztatach brukselskich tkaczy, według kartonów znakomitego malarza Michiela Coxcie. Kolekcja, obejmująca obecnie 138 obiektów jest największym i najcenniejszym zespołem tkanin w Europie.

Do pałacu prowadzą dwie reprezentacyjne klatki schodowe: Poselska, we wschodnim skrzydle , wzorowana na włoskich, z końca XV w. (obecna kamieniarka schodów z 1927 r.) i Senatorska, też z wejściem od dziedzińca, w skrzydle północnym, zbudowana przez Jana Trevana po pożarze zamku w roku 1595.

W części parterowej wschodniego skrzydła pałacu zwracają uwagę gotycko-renesansowe portale z 3 dekady wieku XVI, dzieło warsztatu mistrza Benedykta - wyraz symbiozy form północnych i włoskich. Tutaj mieszkali wielkorządcy krakowscy ( urzędnicy zawiadujący majątkiem królewskim i administrujący zamkiem) i ich zastępcy podrzęczowie.

W salach I pietra znajdowały się głównie prywatne pokoje królewskie, dla dworskiej świty i dla gości. Obecnie, podobnie jak inne pałacowe wnętrza, są one bogato wyposażone w dzieła sztuki, oddające klimat rezydencji królewskiej w XVI i XVII w. Część komnat uniknęła zniszczenia przez pożar w roku 1702 i w nich zachowały się gotycko-renesansowe portale z 2 ćwierci XVI w., renesansowe stropy i częściowo freski. W wieży Duńskiej Zygmunt III Waza prowadził doświadczenia alchemiczne. W latach 1927-1939, znajdowała się tu (obecnie odtworzona) sypialnia prezydenta Rzeczypospolitej, Ignacego Mościckiego.

Do najbardziej malowniczych pomieszczeń pałacu należą wnętrza w Kurzej Stopce. Dwa pokoiki nakrywają stropy ramowe z plafonami. Marmurowe portale i kominek pochodzą z około 1600 r., wyposażenie wnętrz z XVI i XVII w. We wschodnim skrzydle pałacu I piętra znajduje się jedno z najlepiej zachowanych renesansowych wnętrz zamku. Polichromowany strop i ścienny fryz (kraniec) naśladuje włoskie malowane fryzy ze słynnymi postaciami. Na ścianach wiszą zygmuntowskie arrasy z motywem Satyrów.

Sale II pietra miały charakter reprezentacyjny i służyły różnym uroczystościom dworskim. Mają w większości charakter renesansowy, z wyjątkiem północnego skrzydła, z piętnem wczesnego baroku. Zachowane tu portale i stropy pochodzą z okresu międzywojennego (1918-1939). Najsłynniejszym wnętrzem pałacu jest sala Poselska, zwana także Pod Głowami. Z dawnego stropu z rzeźbami wykonanymi przez snycerza Sebastiana Tauerbacha, wykonanego około 1540 r., zachowało się tylko 30 rzeźbionych głów ludzkich ( było ich 194). Był to jeden z najpiękniejszych renesansowych pułapów w Europie. Wśród wnętrz II piętra wyróżniają się : sala Turniejowa z fryzem ściennym Hansa D(rera (brata słynnego Albrechta) z 4 dekady XVI w., sala Pod Przeglądem Wojsk z fryzem przedstawiającym paradę wojsk, dzieło Antoniego z Wrocławia, sala Pod Ptakami, sala Pod Orłem, sala Senatorska, zwana Tanecznicą.

zamek1
zamek1
zamek2
zamek2
zamek3
zamek3
zamek4
zamek4
zamek10
zamek10
zamek6
zamek6
zamek7
zamek7
zamek8
zamek8
zamek9
zamek9
zamek5
zamek5
zamek1
zamek2
zamek3
zamek4
zamek10
zamek6
zamek7
zamek8
zamek9
zamek5
pokaż metkę
Osoba publikująca: OLGA SOLARZ - Redakcja MPI
Podmiot publikujący: Kancelaria Prezydenta
powrót