Odwiedź Kraków rozwiń menu
  • +

    Kulinarny Kraków

  • Polityka zrównoważonej turystyki rozwiń
    Serwis używa plików cookies zgodnie z polityką prywatności pozostając w serwisie akceptują Państwo te warunki

    Szlak Twierdzy Kraków

    Budowana przez 57 lat przez siły zbrojne Cesarstwa Austrii, a następnie Austro-Węgier nie należy do zamarłej przed ponad wiekiem zaborczej monarchii, lecz do nas - mieszkańców Krakowa XXI wieku.  Powstała na  osnowie fortyfikacji Tadeusza Kościuszki z 1794 roku i wałów Rzeczypospolitej Krakowskiej. Jej forty i koszary projektowali także polscy architekci i inżynierowie, jej garnizon stał się swoistą akademią dla późniejszych oficerów i żołnierzy odrodzonego Wojska Polskiego. Jej forty, wielkie zespoły koszarowe, magazyny, drogi i zieleń nie tyle wrosły w krajobraz miasta i jego okolic, co dosłownie je uformowały.

    Szlak Twierdzy Kraków
    Fot. Jan Graczyński

    Od lat 70. XX wieku była odkrywana, jako cenny zespół historyczno-krajobrazowy przez specjalistów, historyków i miłośników. Ponad 40 lat od ukazania się pionierskiej monografii autorstwa profesora Janusza Bogdanowskiego, zatytułowanej "Warownie i zieleń Twierdzy Kraków", oraz po ponad  15 latach po podjęciu przez Radę Miasta Krakowa w 2006 roku pierwszej w kraju uchwały o zintegrowanej ochronie zespołu zabytkowego dawnej twierdzy jako całości, zespół ten zaczyna wracać do nowej służby.

    Gmina Miejska Kraków docenia niezwykłe wartości owego tajemniczego „miasta w mieście” - ponad 100 budowli, ponad 100 kilometrów fortecznych dróg i ponad 1000 hektarów fortecznej zieleni i terenów otwartych. To wartości historyczno-naukowe, wartości ostrzeżenia i refleksji nad historią oraz te najbardziej współczesne - ekologiczne, adaptacyjne; wartości dobrego przykładu - ich wykorzystania dla współczesnych, humanitarnych celów, wartości wspólne dla wszystkich środkowoeuropejskich fortec. Kraków jest spośród tych twierdz - największą.

    Obejrzenie poaustriackich fortyfikacji Krakowa ułatwi  oznakowany żółto-czarno-żółtymi znakami - szlak dawnej Twierdzy Kraków. Jeden z jego odcinków prowadzi od fortu „Mogiła” do Salwatora, drugi - na prawym brzegu Wisły - od fortu „Lasówka” do fortu „Św. Benedykt”. Łączy poszczególne dzieła obronne prowadząc w dużej części wzdłuż historycznej, fortecznej drogi rokadowej.

    Szlak, choć pomyślany jako pieszo-rowerowy, może być też w dużych częściach zwiedzany przez zmotoryzowanych, tym bardziej że do większości obiektów kierują informacyjne znaki drogowe. Z kolei piesi z konieczności pokonują szlak fragmentami, licząc się z tym, że odcinki dawnej drogi rokadowej stanowią dziś fragmenty krakowskich ulic lub podmiejskich dróg.

    Uprzedzić trzeba, że nie wszystkie forty są dostępne, czy zagospodarowane. Do niektórych dostęp jest możliwy za zgodą użytkownika, ale niektóre nie są do zwiedzania udostępnione.

    Zagospodarowane forty pełnią różne funkcje. Na przykład, w fortach „Olszanica” (na zachód od Lasu Wolskiego) i „Grębałów” (przy ul. Kocmyrzowskiej) znajdziemy ośrodki jeździeckie. We wspomnianym forcie „Olszanica” działa też schronisko harcerskie.

    Kilka fortów, niezbyt odległych od siebie, znajduje się w Nowej Hucie, np. forty „Batowice” na os. Złotego Wieku, „Mistrzejowice” nieopodal os. Piastów, a także forty „Krzesławice” (dodatkowo, jest to miejsce martyrologii z lat II wojny światowej) i wspomniany „Grębałów”. Z kolei w południowej części miasta zainteresowanie budzą inne dzieła obronne, m.in. forty „Prokocim”, „Rajsko” (z pięknym widokiem na Kraków), „Skotniki”, a także jeden z najstarszych - fort artyleryjski „Św. Benedykt” na wzgórzu Lasoty (Krzemionki), dziś unikalny przykład fortyfikacji z połowy XIX w.

    Kilka fortów tak jak Fort 52 „Borek” czy 52a „Jugowice” w ostatnich latach było w trakcie remontu i w 2022 r. otworzą się dla mieszkańców i turystów, by spełniać nowe funkcje.

    Po zakończonym remoncie i modernizacji Fortu 52a „Jugowice”/ „Łapianka”  swoją działalność rozpocznie Muzeum i Centrum Ruchu Harcerskiego. W ramach tej instytucji powstanie ciekawa ekspozycja dotycząca Twierdzy Kraków oraz historii obiektu, tj. Fortu 52a.

    Nieopodal,  kilkaset metrów dalej w kierunku zachodnim udostępniony do użytkowania na cele kulturalne zostanie Fort 52 „Borek”, w którym swoją działalność prowadzić będzie Klub Kultury Kliny oraz Biblioteka Polskiej Piosenki. Fort 52 jest obiektem unikatowym, swoistą hybrydą kilku szkół oraz myśli fortyfikacyjnych. W ramach prac remontowych, które planowane są do zakończenia w 2021 r., na terenie obiektu oprócz pomieszczeń przeznaczonych dla działalności wspomnianych instytucji kultury, powstanie ścieżka dydaktyczna dotycząca tematyki fortyfikacyjnej.  W jednej z sal wykonana zostanie izba żołnierska z ekspozycją obiektów odnalezionych podczas prowadzonych prac remontowych. Ścieżka dydaktyczna poprowadzona zostanie po najciekawszych częściach obiektu, tj. poternie wału artylerii, kaponierach (zapola, barkowych oraz czołowej), poprzecznicach na wale artylerii oraz po wale piechoty.

    W bezpośrednim pobliżu tych dwóch obiektów znajduję się  Fort 51 1/2 „Swoszowice”, w którym Fundacja „Gloria Fortibus” prowadzi Muzeum Spraw Wojskowych z ciekawą ekspozycją poświęconą w główniej mierze militariom. Od strony zachodniej natomiast znajdują się dla forty skotnickie, tj.  Fort 52 1/2 S „Skotniki” – gdzie Fundacja „Pełna życia” będzie prowadzić ośrodek hipoterapii, ale również znajdzie się miejsce na sale dotyczącą historii tego obiektu oraz  Fort 52 1/2N „Skotniki”, w którym mieści się prowadzone przez Uniwersytet Pedagogiczny –  Centrum Dokumentacji Zsyłek i Wypędzeń.

    Są też inne zagospodarowane części dawnej Twierdzy Kraków, które są warte zobaczenia. W swojej ofercie mają ciekawe wystawy związane z historią i dziedzictwem Polski, Europy i Krakowa, są to m. in. Zamek na Wawelu, Muzeum Armii Krajowej, Muzeum Lotnictwa Polskiego, a także zarządzane przez Muzeum Krakowa dawne fortyfikacje średniowiecznego i nowożytnego miasta – Barbakan i Brama Floriańska z fragmentem dawnych murów miejskich.

    Nazwa Kategoria Mapa

    Wawel – święta góra Polaków. Rezydencja, cytadela, muzeum

    Zamek Wawel 5 31-001 Kraków

    Pokaż na mapie

    Mury miejskie i Barbakan – umocnienia, które broniły Krakowa

    30-547 Kraków

    Pokaż na mapie

    Koszary arcyksięcia Rudolfa – od Krakowskich Dzieci do krakowskich studentów

    ul. Warszawska 24 31-155 Kraków

    Pokaż na mapie

    Zespół aprowizacyjny Twierdzy Kraków – twierdza od kuchni i spiżarni

    ul. Wita Stwosza 12 31-511 Kraków

    Pokaż na mapie

    Fort 12 (potem Bastion IVa) „Luneta Warszawska” – najstarszy z fortów Twierdzy

    ul. Kamienna 16 31-403 Kraków

    Pokaż na mapie

    Bastion III „Kleparz” – pierwszy fort potraktowany „po ludzku”

    ul. Kamienna 2 30-001 Kraków

    Pokaż na mapie

    Fort 2 „Kościuszko” oraz szaniec FS-3 – czyli skąd popatrzeć na Kraków „z góry”

    Aleja Waszyngtona 1 30-204 Kraków

    Pokaż na mapie

    Fort 31 „Św. Benedykt” – podgórski rondel artyleryjski

    ul. Porucznika Stawarza 29 30-540 Kraków

    Pokaż na mapie

    Fort 50 „Prokocim” – okradziony weteran walk o Kraków z 1914 roku

    ul. Kostaneckiego 4 30-694 Kraków

    Pokaż na mapie

    Fort 51 „Rajsko” – największy fort artyleryjski Krakowa, który pękł na pół

    ul. Droga Rokadowa 22 30-699 Kraków

    Pokaż na mapie

    Fort 51 ½ Ost „Wróblowice”, zwany też „Swoszowice” – zabrano mu wieże, dano (na chwilę) Lenina

    ul. Sawiczewskich 46A 30-698 Kraków

    Pokaż na mapie

    Fort 52a „Jugowice” zwany też „Łapianka” – wyremontowana forteca, która stanie się bazą harcerską

    ul. Forteczna 28 30-437 Kraków

    Pokaż na mapie

    Fort 52 „Borek” – austriacki fort związany z amerykańską „Latającą Fortecą”

    ul. Forteczna 146 30-437 Kraków

    Pokaż na mapie

    Fort 52 ½ S „Sidzina” – zabytek pełen życia

    ul. Kozienicka 33 30-397 Kraków

    Pokaż na mapie

    Fort 52 ½ N „Skotniki”

    ul. Kozienicka 24 30-397 Kraków

    Pokaż na mapie

    Fort 53 „Bodzów” – niegdyś latały nad nim Żaby, Wrony i Salamandry

    ul. Bodzowska Kraków

    Pokaż na mapie

    Fort 39 „Olszanica” – najmniejszy z fortów Twierdzy Kraków

    ul. Kosmowskiej 12 30-240 Kraków

    Pokaż na mapie

    Fort 44 „Tonie” – jeden z najciekawszych fortów w Krakowie, Polsce i Europie, z zachowanymi do dziś wieżami pancernymi

    ul. Jurajska 3 31-262 Kraków

    Pokaż na mapie

    Fort 47a „Węgrzce” – jego działa gromiły bolszewików, ale pokonał go czołg Armii Czerwonej

    ul. Forteczna 5 Węgrzce

    Pokaż na mapie

    Fort 49 „Krzesławice” – weteran wojny służący młodzieży

    Osiedle Na Stoku 27B 31-704 Kraków

    Pokaż na mapie
    Powrót