Miesiąc Fotografii 2026

Polska, Niemcy i relacje polsko-niemieckie w szerokim kontekście Europy Środkowej będą głównymi tematami 23. edycji Miesiąca Fotografii w Krakowie. Pod hasłem „Unreal Estate” w dniach 14 maja – 14 czerwca 2026 r., czekają na nas trzy wystawy programu głównego oraz szereg towarzyszących im wydarzeń – dyskusji, oprowadzań, spotkań i pokazów – z udziałem osób artystycznych i eksperckich. Tegoroczny program tworzy także sześć wystaw Sekcji ShowOFF, skierowanej do młodych talentów, oraz wystawa studentów polskich i niemieckich szkół artystycznych w ramach Sekcji FRINGE. Inicjatywa Fundacji Sztuk Wizualnych konsekwentnie rozwija format wydarzenia, w którym fotografia staje się oknem ukazującym świat w jego rozmaitych wymiarach: społecznym, politycznym i historycznym.

Weekend otwarcia: 14–17 maja 2026

„Unreal Estate” – fotograficzna opowieść o granicach, splątaniach i duchach Europy Środkowej
Hasło przewodnie tegorocznego Miesiąca Fotografii w Krakowie pochodzi ze wspomnień Vladimira Nabokova (Pamięci przemów. Autobiografia raz jeszcze). Zwrot unreal estate – przygodne włości – odnosił się nie tylko do osób, miejsc lub obiektów bezpowrotnie utraconych po przymusowej emigracji tego klasyka literatury XX wieku z ogarniętej rewolucją Rosji, ale też do „ukochanych szczegółów” („ciche błyski piorunów pstrykające w nocy zdjęcia odległej linii drzew” – tłum. Anna Kołyszko). Wspominanie ich było nie tyle wyrazem sentymentalizmu, co próbą budowania nowej tożsamości w nieustannej zmianie – pozbawionej oparcia w posiadaniu czy poczuciu przynależności. W koncepcji programu głównego krakowskiego biennale autorstwa Krzysztofa Pijarskiego i Anny Voswinckel, „Unreal Estate” świetnie oddaje istotę Europy Środkowej, w tym Polski i Niemiec – dwóch krajów, na których skoncentrowany jest tegoroczny Miesiąc Fotografii. Polsko-niemiecki „Unreal Estate” to kraina „pomiędzy”, przestrzeń bliskich, sąsiedzkich relacji, naznaczona jednocześnie widocznymi do dziś bliznami.

Europa Środkowa to terytorium, gdzie granice wielokrotnie przesuwały się ponad głowami ludzi, a samo istnienie państwa rzadko było czymś oczywistym – mówią Krzysztof Pijarski i Anna Voswinckel. Zarówno w społeczeństwie zjednoczonych po 1989 roku Niemiec, nękanych niedokończonym sporem o dziedzictwo transformacji postsocjalistycznej i rosnącymi nierównościami, jak w radykalnie przekształconej terytorialnie i społecznie powojennej Polsce, miejscu niebywałego wzrostu gospodarczego ostatnich lat, żywe jest dzisiaj poczucie straty i resentymentu. 

W przypadku Niemiec i Polski nasza granica polityczna wydaje się raczej ekranem (podobnie jak dawna granica między Niemcami Wschodnimi a Zachodnimi): ledwie widzimy się nawzajem, podczas gdy kondycja zarówno obu państw, jak i naszych tożsamości pozostaje splątana, nieprzewidywalna, nawiedzona. Wykorzystanie medium fotograficznego do opowiadania o przestrzeni Europy Środkowej pozwala na nadanie znanym faktom nowych znaczeń i zastosowań. Fotografowanie staje się w ten sposób gestem dzielenia się, otwierając nowe możliwości myślenia i odczuwania – konkludują osoby kuratorskie festiwalu. Właśnie te wątki przewijają się przez twórczość artystów i artystek biorących udział w tegorocznym Miesiącu Fotografii.

Program 23. Miesiąca Fotografii w Krakowie – w jednym akapicie
Trzy wystawy programu głównego Miesiąca Fotografii w Krakowie odbędą się w Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK w Krakowie, Galerii Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki i w Galerii Pałacu Potockich. Problemowe prezentacje ułożone w kolejne „rozdziały” pod wspólnym tytułem Unreal Estate będą miały zarówno indywidualny, jak i zbiorowy charakter. Uzupełnią je wydarzenia realizowane w partnerstwie z czołowymi krakowskimi instytucjami, festiwalami i partnerami medialnymi. Integralną częścią programu biennale po raz kolejny będzie  Sekcja ShowOFF, w ramach której w sześciu krakowskich galeriach zaprezentowane zostaną projekty osób artystycznych wyłonione w wyniku międzynarodowego konkursu. Program domknie zbiorowa wystawa Sekcji FRINGE prezentująca najnowsze prace osób studiujących na czołowych polskich uczelniach artystycznych.

Program Główny

Rozdział I 
Speak, Volumes
Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie MOCAK, Lipowa 4
7 marca – 14 czerwca 2026 r.
Pierwsza wystawa programu głównego trwa już od 7 marca. W przestrzeniach Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK prezentowane są prace niemieckiej artystki wizualnej Annette Kelm, pochodzące z dwóch cykli: Die Bücher i Travertinsäulen Recyclingpark Neckartal. W projekcie Die Bücher („Książki”) autorka przedstawia okładki książek – ich pierwszych lub wczesnych wydań – które w latach 1933–1945 zostały zdelegalizowane przez reżim nazistowski. Przedstawione frontalnie, na neutralnym białym tle, zdają się przypominać ludzkie portrety. W cyklu Travertinsäulen Recyclingpark Neckartal Kelm sfotografowała rząd monumentalnych trawertynowych kolumn na przedmieściach Stuttgartu, które pierwotnie miały stanowić część niezrealizowanego pomnika Benito Mussoliniego w Berlinie, dziś zaś stoją schowane w sąsiedztwie zakładu przetwórstwa odpadów.

Rozdział II
A Possible Arrangement
Galeria Bunkier Sztuki, plac Szczepański 3a
15 maja – 30 sierpnia 2026 r.
W ramach przekrojowej ekspozycji wnętrza Galerii Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki wypełnią prace osób artystycznych z Polski i Niemiec. Zaprezentują się m.in.: Paweł Bownik, Fungi (Phuong Tran Minh), Karolina Gembara, Eiko Grimberg, Jonas Höschl, Ines Schaber, Arne Schmitt, Paweł Starzec, Andrzej Steinbach oraz Tytus Szabelski-Różniak.
Osobiste fotografie i wiersze niemiecko-wietnamskiej artystki działającej pod pseudonimem Fungi dotykają kwestii integracji i dorastania w wielokulturowym społeczeństwie niemieckim, zaś wizualny dziennik lat 20. XXI wieku Eiko Grimberga stawia pytanie, czy nasza współczesność jest czymś, co można sfotografować. W tym celu artysta zmierza m.in. ku wschodnim granicom Unii Europejskiej. Ines Schaber skieruje swoje spojrzenie ku historii, sprawdzając, w jak różny sposób upamiętniana była i jest XVI-wieczna wojna chłopska w dawnym RFN i NRD. Podczas gdy Arwed Messmer przygląda się samemu początkowi tak zwanego ponownego zjednoczenia Niemiec w krajobrazie, Tytus Szabelski-Różniak bada, w jaki sposób neoliberalny kapitalizm przekształcił stolice Polski i Niemiec w okresie transformacji ustrojowej. 
Andrzej Steinbach rozwija podobny wątek za pośrednictwem „hellingerowskich ustawień” przedmiotów konsumpcji, ukazując ukryte w ich relacjach pragnienia, aspiracje i ograniczenia. Arne Schmitt zainspirował się słynnymi kwestionariuszami Maxa Frischa i postanowił zbadać, na ile nasze relacje z miastami przypominają nasze relacje z ludźmi: na zaproszenie organizatorów stworzył portret Krakowa rozumianego jako złożona sieć relacji, w których znajdują odbicie wartości społeczne. Fotografie Pawła Starca i Karoliny Gembary zaproszą natomiast do wizualnej podróży po Dolnym Śląsku – jednej z części współczesnej Polski, której obecną tożsamość ukształtowały bezprecedensowe w historii powszechnej przesiedlenia. 
Rozdział II sprawdza różne układy obiektów, ciał i przestrzeni, by opowiedzieć o splątanych relacjach Polski i Niemiec, ale też dotknąć obszarów wspólnego doświadczenia.

Rozdział III
Shifting Strata
Galeria Pałacu Potockich, Rynek Główny 20
14 maja – 30 sierpnia 2026 r.
Druga zbiorowa wystawa Miesiąca Fotografii będzie miała miejsce w podziemiach krakowskiego Pałacu Potockich. Zobaczymy tam prace Susanne Keichel, Susanne Kriemann, Tobiasa Zielonego, Anny Orłowskiej, Jadwigi Janowskiej, Jonasa Höschla, Arweda Messmera i Wojciecha Wilczyka.
Tematem prezentowanych projektów będą m.in. historie i ciężar miejsca, takiego jak Góra Świętej Anny w projekcie Anny Orłowskiej, który ukazuje głębokie historyczne i tożsamościowe sploty zapisane w pejzażu i rytuałach. Projekt Wojciecha Wilczyka przywołuje zniesienie pańszczyzny na terenie obecnej Polski, zapisane w przestrzeni poprzez krzyże stawiane przez uwolnionych chłopów. Susanne Kriemann przygląda się krajobrazowi więcej-niż-ludzkiemu: zranionemu przez człowieka, ale z czasem „przepracowującemu” swoje traumy. Taki właśnie krajobraz staje się dla artystki źródłem obrazów.
Podczas gdy projekt Jadwigi Janowskiej ze swobodą i dystansem eksploruje Radiostację Gliwicką jako symbol miejsca i tożsamości, projekcja Jonasa Höschla wprowadzi nas w świat współczesnych ruchów neonazistowskich w Niemczech, zapytując o zmediatyzowany charakter fotografii politycznej – o to, czy jesteśmy w stanie dokumentować ekstremizm, nie legitymizując go ani nie tworząc spektaklu. Nowa praca wideo Tobiasa Zielonego zbliża się do tego samego pytania, ale od drugiej strony: przygląda się ruchom przy litewsko-białoruskiej granicy, opowiadając o pushbackach, militaryzacji i szpiegostwie w formie oscylującej na granicy rozpoznawalności. 
W rozdziale III, skupiającym się na krajobrazie i fotografii jako konwencji i technice obrazowania, ściera się to, co ludzkie, z nieludzkim, historyczne z symbolicznym.

Wydarzenia specjalne Programu “Unreal Estate”
Integralną częścią programu głównego będą w tym roku wydarzenia realizowane we współpracy z wiodącymi instytucjami, festiwalami oraz partnerami medialnymi, a także cykl oprowadzań kuratorskich. Zapraszamy m.in. na wystawę prac zmarłego w ubiegłym roku Tadeusza Rolkego z cyklu Fischmarkt (1978) w Galerii ZPAF, przygotowaną w partnerstwie z Krakowskim Festiwalem Filmowym czy na wystawę książek fotograficznych, która będzie efektem współpracy z kolektywem RUST Publishing. 23. edycja Miesiąca Fotografii wyznacza także nowy etap w historii organizującej ją Fundacji Sztuk Wizualnych. Przestrzeń siedziby Fundacji (Pałac Potockich, ul. Bracka 2) stanie się centrum festiwalowym i księgarnią, a docelowo – przestrzenią całorocznej aktywności edukacyjnej w obszarze fotografii.

Sekcja ShowOFF
Po raz kolejny Miesiąc Fotografii w Krakowie zaprezentuje publiczności najciekawsze prace wybranych, debiutujących osób twórczych z kraju i zagranicy. W ramach Sekcji ShowOFF pokazane zostanie sześć projektów wyłonionych w wyniku międzynarodowego konkursu organizowanego przez Fundację Sztuk Wizualnych. Poruszą one takie zagadnienia, jak postkolonialne dziedzictwo Indonezji, doświadczenie choroby czy rzeczywistość frontu wojennego w Ukrainie.

• Andrzej Frydrych (Polska)
  The Guest Room
  Kuratorki: Turnus – Kamila Falęcka, Marcelina Gorczyńska 
  Miejsce: Galeria Szaber, ul. Wrocławska 56
• Maite Vanhellemont (Holandia)
  A Little Memory of «The Beginning»
  Kuratorka: Agnieszka Tarasiuk
  Miejsce: Archiwum Nauki PAN i PAU, ul. Św. Jana 26
• Monika Libera (Polska)
  If / Jeśli
  Kuratorka: Aneta Grzeszykowska
  Miejsce: Galeria Sztuki „W Przyziemiu”, ul. Starowiślna 36
• Abdalsalam Alhaj (Sudan)
  The Last Efendi
  Kuratorka: Yulia Krivich
  Miejsce: Galeria Szara Kamienica, Rynek Główny 6
• Sonia Góral (Polska)
  Album rodzinny
   Kuratorka: Dorota Szulc
  Miejsce: APTEKA Janicki Gallery, ul. Józefińska 43
• Vitaliy Gerasymenko (Ukraina)
  Heat Signatures
  Kurator: Tobias Zielony
  Miejsce: Galeria Piana, ul. Długa 15

Sekcja FRINGE
Już tradycyjnie Miesiąc Fotografii w Krakowie stanie się także platformą dla prezentacji nowych zjawisk w polskiej fotografii. Zbiorowa wystawa prac osób studiujących m.in. na wydziałach i katedrach fotografii na uczelniach w Łodzi, Poznaniu czy Szczecinie pod hasłem FRINGE domknie intensywny festiwalowy miesiąc pod Wawelem. Także Sekcja FRINGE będzie miała w tym roku międzynarodowy, polsko-niemiecki charakter – w projekcie wezmą udział osoby twórcze z Hamburga.

***
Miesiąc Fotografii w Krakowie jest międzynarodowym festiwalem fotograficznym organizowanym przez Fundację Sztuk Wizualnych we współpracy z czołowymi krakowskimi i międzynarodowymi instytucjami kulturalnymi. Jego ambicją jest prezentowanie fotografii w jej aktualnych – społecznych, politycznych i historycznych – kontekstach. Od 2022 roku wydarzenie odbywa się co dwa lata – w formule biennale, co zbiega się z przyjęciem bardziej długofalowej strategii działania festiwalu inwestującego w wieloletnie partnerstwa i prezentacje już zrealizowanych projektów także w innych miastach w kraju i na świecie.

***
Biogramy osób kuratorskich programu głównego 23. Miesiąca Fotografii

Krzysztof Pijarski – artysta wizualny, badacz, edukator i kurator. Profesor w School of Form
na Uniwersytecie SWPS w Warszawie, a także członek Laboratorium Narracji Wizualnych przy Państwowej Wyższej Szkole Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi, które założył i współprowadził w latach 2019–2024. Opublikował książki o Allanie Sekuli, Michaelu Friedzie, Thomasie Strucie i Zofii Rydet. Jest redaktorem założycielem pisma „Widok. Teorie i praktyki kultury wizualnej”.

Anna Voswinckel – kuratorka pracująca w Berlinie, specjalizująca się w fotografii współczesnej. W latach 2023–2024 była kuratorką wystaw w Camera Austria w Grazu, w ramach którego zrealizowała wystawy grupowe. W 2020 roku współorganizowała 10. edycję festiwalu Fotograf w Pradze (Uneven Ground). Była współzałożycielką i dyrektorką artystyczną międzynarodowego magazynu o sztuce i literaturze „Plotki – Rumors from around the Bloc”, który ukazywał się w latach 2000–2010.