Buñuel. Niech żyją kajdany. Przegląd w Kinie Agrafka

Kino Agrafka i dystrybutor Reset zapraszają na mini-przegląd filmów hiszpańskiego skandalisty i prowokatora Luisa Buñuela, którego dzieła obnażały hipokryzję mieszczańskiej moralności i religii.

Luis Buñuel to postać wyjątkowa. Nazywany bywał „papieżem surrealizmu” i „hiszpańskim obrazoburcą”. Był reżyserem, który przez ponad pół wieku drażnił sumienia widzów, kpił z mieszczańskich konwenansów i wystawiał na próbę dogmaty Kościoła Katolickiego. Jego dzieła niejednokrotnie wywoływały skandale i bywały przedmiotem zaciekłych dyskusji. Jednocześnie za swoje osiągnięcia filmowe Buñuel zdobywał uznanie publiczności i krytyków.
Buñuel był mistrzem demaskowania fałszu. Jego filmy nie są historycznymi zabytkami; to wciąż aktualne lekcje o tym, jak bardzo nasze zachowanie jest sterowane przez narzucone nam role społeczne. Robił to jednak bez zadęcia – zawsze z nutką złośliwego uśmiechu i ogromną wyobraźnią.

W programie przeglądu znalazły się trzy filmy: nagrodzona Złotą Palmą na Międzynarodowym Festiwalu w Cannes - „Viridiana”, wyróżniona Złotym Lwem na Międzynarodowym Festiwalu w Wenecji - „Piękność dnia” ze wspaniałą rolą Catherine Denevue oraz uznawane przez wielu za szczytowe osiągnięcie Buñuela - surrealistyczne „Widmo wolności”. Wszystkie tytuły są po rekonstrukcji i polscy widzowie zobaczą je w jakości 4K. 

Harmonogram projekcji:

10 kwietnia | piątek | 20.30
VIRIDIANA | Viridiana, reż. Luis Buñuel, Hiszpania/Meksyk, 1961, 91’

Jeden z najważniejszych filmów w dorobku Luisa Buñuelal i w całej historii hiszpańskiego kina, to dzieło niezwykłe. Prowokacyjna, wyrastająca z ducha surrealistycznego buntu przeciwko społecznym normom satyra była wyzwaniem rzuconym nie tylko widzom, lecz przede wszystkim reżimowi generała Franco.
Buñuel kręcąc historię Viridiany, młodej nowicjuszki, której gorliwa wiara i szczytne ideały zderzają się z mieszczańską obłudą, pazernością i okrucieństwem, wrócił do Hiszpanii po blisko ćwierćwieczu emigracji. „Zgodziłem się tylko pod warunkiem, że będziemy pracować z wytwórnią Bardem, znaną z panującego w niej ducha opozycji wobec reżimu frankistowskiego”, pisał w autobiograficznym Moim ostatnim tchnieniu, wspominając, że jego decyzja nie spotkała się ze zrozumieniem w środowisku republikańskich emigrantów. „Znowu atakowano mnie i znieważano, ale tym razem atakowali ci, do których sam się zaliczałem”.
Bezpardonowa krytyka burżuazji, chrześcijańskiej filantropii i kościoła katolickiego oczywiście ściągnęła na reżysera gromy ze strony Watykanu i frankistowskiej władzy. Cenzura zatrzymała dystrybucję filmu (na ekrany hiszpańskich kin wszedł dopiero w 1977 roku, po śmierci dyktatora), a Buñuel stał się w ojczyźnie niemile widziany. Do tego stopnia, że wydawane w Hiszpanii w latach 60. opracowania na temat historii kina ignorowały jego istnienie.
Tymczasem Viridiana przyniosła mu uznanie międzynarodowej krytyki, zdobyła Złotą Palmę na festiwalu w Cannes i otworzyła najważniejszy i najbardziej twórczy okres w dorobku niepokornego reżysera.

11 kwietnia | sobota | 20.30
PIĘKNOŚĆ DNIA | Belle de jour, reż. Luis Buñuel, Francja/Włochy 1967, 101’

W czasach, gdy europejskie kino stawało się coraz bardziej liberalne i śmiałe pod względem obyczajowym, gdy rewolucja seksualna wdzierała się także do kultury masowej, Luis Buñuel nakręcił jeden z najbardziej fascynujących filmów erotycznych epoki. Sam mówił o nim, że to „pornografia”, lecz była to erotyka przewrotna - pozbawiona nagości i scen seksu, lecz nie mniej przez to perwersyjna i fetyszystyczna. Do tego stopnia, że grająca główną rolę Catherine Deneuve czuła się przez reżysera obnażona zbyt mocno. Zresztą Buñuel też nie był zachwycony współpracą z młodziutką gwiazdą francuskiego kina. Ich wzajemne animozje filmowi jednak w najmniejszym stopniu nie zaszkodziły: Piękność dnia do dziś zachwyca swoją niejednoznacznością i wyobraźnią.
Deneuve gra Séverine, znudzoną żonę paryskiego burżuja, która z mężem nie utrzymuje relacji intymnych, za to swoje dzikie seksualne fantazje spełnia, pracując za dnia w eksluzywnym domu publicznym. Melodramatyczną fabułę, zaczerpniętą ze skandalizującej książki Josepha Kessela, Buñuel zamienił w błyskotliwy, uwodzicielski i tajemniczy film, zacierający granice między marzeniem a rzeczywistością, niewinnością i perwersją, tym co zakazane i tym, co dozwolone. Piękność dnia przyniosła mu Złotego Lwa na festiwalu w Wenecji i okazała się najbardziej kasowym filmem w jego reżyserskim dorobku. Oglądana dziś jeszcze lepiej pozwala się odczytać jako transgresywny i odważny portret kobiecej seksualności, prowokacyjny cios wymierzony mieszczańskiej hipokryzji i fałszywej moralności.

12 kwietnia | niedziela | 18.00
WIDMO WOLNOŚCI | Le Fantôme de la liberté, reż. Luis Buñuel, Francja/Wochy 1974, 105’

Ostatni etap kariery był dla Luisa Buñuela okresem wyjątkowo owocnym: po nagrodzonym Oscarem Dyskretnym uroku burżuazji (1972) reżyser nakręcił jeden ze swoich najważniejszych i najbardziej wywrotowych filmów. Sam uważał, że Widmo wolności to dzieło najbardziej zbliżone do idei surrealizmu, pozbawione tradycyjnej fabuły, składające się natomiast z serii absurdalnych, zaskakujących scen, często pozbawionych puenty, iluzorycznie ze sobą połączonych, dzięki drugoplanowym postaciom płynnie przechodzącym z jednej sceny do drugiej.
Buñuel kryje się za fasadą czarnego, nie znającego tematów tabu humoru, lecz wciąż patrzy na rzeczywistość z mieszaniną zdumienia, ciekawości i złośliwości. Cytuje obrazy Goi i dzieła Marxa, wywołuje duchy André Bretona i Paula Éluarda, lecz przede wszystkim wywraca na nice społeczne zasady. Tu rozstrzeliwani skazańcy krzyczą „Niech żyją kajdany”, wielkomiejscy burżuje zasiadają przy stole na toaletach (a posiłki jedzą w zaciszy ustępu), a seksualne podniecenie osiąga się przy pocztówkach z widokami Paryża. A przy tym Widmo wolności jest pogłębioną refleksją na temat przypadkowości losu, codziennych rytuałów, moralności i prawdy.
Pokaz z prelekcją dr Iwo Sulki w ramach spotkań DKFu Rozpięci.

(materiały organizatora)